آن را چه با دید مخالفت نوشدارو، سراب هوس، مرگ ایران زمین و تیشه به ریشه بنامیم و چه موافقانه پیشدارو و هدف محقق آتی بخوانیم، فدرالیسم و مسائل مربوطه اش به یکی از مباحث جدی در خاورمیانه و بخصوص در ایران طی دهه ی گذشته تبدیل شده است.

بحث و گفتمان پیرامون این سیستم اداری، بعنوان سیستمی که ظرفیت حل مشکلات ناشی از ستمها و کاستیهای اتنیکی در جوامع کثیرالمله را داراست، برای عده ای جهت رفع مشکلات و معضلات موجود و جلوگیری از پیدایش روشهای خشونت آمیز و ندادن افسار به دست اشخاصی که جز گرفتن ماهی از آب گل آلود مقصود دیگری ندارند،

بحث از حقوق اقلیت ملی و قومی در مقیاس حقوق بین المللی با توجه به اینکه این مباحث چندان اثر واقعی درحفظ حقوق اقلیت ها نداشته است در گذربه دموکراسی نیاز به توضیح ندارد. از کنگره ی وین در ۱۸۱۵ وکنگره ی برلین ۱۸۷۸ و کنفرانس صلح پاریس و طرح اصل خود مختاری تا میثاق جامعه ی ملل و منشور ملل متحد از حقوق مختلف اقلیتهای ملی وقومی سخن به میان آورده اند.

از مجموع ويژگي هاي مسائل حقوق بشر، تنوع مباحث و تكثر مصاديق آن است كه در جنبه هاي گوناگوني ظاهر مي شود. دولتها ناگزیرند بنا به الزامات داخلي و بين المللي از زاویه های متفاوت نسبت به رعايت حقوق تمامي شهروندان، علي الخصوص گروههاي مختلف انساني كه بنا به جهات خاص مستلزم توجه ويژه هستند از قبيل قوميتها، اقليتهاي مذهبي و سياسي، كودكان، زنان و كارگران، مبادرت نمايند و در صورت نقض اساسي هر يك از اين موارد دولتها در عرصه هاي گوناگون، داخلي، منطقه اي يا بين المللي دچار چالش می شوند.

در حالي كه به گفته مدير كل محيط زيست آذربايجان غربي ورودي آب به درياچه اروميه به صفر، شوري درياچه به حد فوق اشباع، جمعيت آرتميای دریاچه تقريبا به صفر و عمق آب دریاچه از 16 تا 22 متر به کمتر از پنج متر رسیده است كارشناس مسوول تالاب‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست با اعلان خشک شدن سه هزار کیلومتر مربع از مجموع پنج هزار کیلومتر مربع دریاچه ارومیه به شوره زار، از عمق فاجعه ی در حال وقوع خبر داد. احداث دهها سد بر روی 21 رودخانه دائمي و 7 رودخانه فصلي و 39 مسيل منتهی به دریاچه ی ارومیه، اختصاص بیش از ۹۰% منابع آبی منطقه به بخش کشاورزی، تبخیر زیاد در پی گرم شدن هوا و برداشت غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی در پی حفر چاه از دلایل خشک شدن این دریاچه می‌باشند.

از جمله اصطلاحات گنگ و مبهم در تحقیقات اجتماعی که با پیچیدگی مفهومی بسیار زیادی همراه است. واژه های مترادف و هم سنخ قوم، قومیت، هویت قومی و گروه قومی باشد.

توجه فزاینده به موضوع قومیت در شاخه های گوناگون علوم اجتماعی از اواسط دهه 1970 میلادی، این مقوله را از حد یک موضوع به سطح یک رشته خاص رسانده است. در حالی که مطالعات مربوط به قومیت در اوایل قرن بیستم به انسان شناسی و تا اندازه ای به جامعه شناسی محدود بود در اواخر این قرن در شاخه های دیگر علوم اجتماعی و از جمله علوم سیاسی و به ویژه در رشته فرعی آن یعنی جامعه شناسی سیاسی و روابط بین الملل هم شاهد چنین بررسی هایی بوده ایم. (احمدی: 1379:29).